Blink

The Tipping Point နဲ့ Outliers တို့ရဲ့ စာရေးဆရာ၊ The New Yorker မဂ္ဂဇင်း စာရေးဆရာ Malcolm Gladwell ရဲ့ ဒုတိယစာအုပ် Blink ဟာ ၂၀၀၅ မှာ ထွက်ခဲ့ပြီး အုပ်ရေ သန်းနဲ့ချီ ရောင်းချခဲ့ရတဲ့ လူကြိုက်များ စိတ်ပညာစာအုပ်ပါ။ စာအုပ်က မေးခွန်းတစ်ခုတည်းကို လိုက်ပါတယ် — တစ်ခုခုကို မြင်လိုက်တာနဲ့ အကြောင်းပြချက် မပေးနိုင်ခင် “ဒါ မှန်တယ်” “ဒါ တစ်ခုခု လွဲနေတယ်” လို့ သိလိုက်တဲ့ ချက်ချင်းအသိဟာ ဘယ်ကလာသလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ယုံသင့်သလဲ ဆိုတာပါ။

Gladwell က စာအုပ်ကို ပြတိုက်တစ်ခုက ဒေါ်လာသန်းချီပေးဝယ်မယ့် ရှေးဟောင်း ဂရိရုပ်တုတစ်ခုနဲ့ ဖွင့်ပါတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးမှုတွေက အစစ်လို့ အဖြေထွက်ခဲ့ပေမယ့် အနုပညာ ကျွမ်းကျင်သူတချို့ကတော့ မြင်မြင်ချင်း တစ်ခုခု မှားနေတယ်လို့ ခံစားခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ရုပ်တုရဲ့ စစ်မှန်မှုက အကြီးအကျယ် သံသယဝင်စရာ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွေ့အကြုံက သူတို့ရဲ့ မသိစိတ်ထဲမှာ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း တွက်ချက်ပေးတဲ့ စက်တစ်ခု တည်ဆောက်ပေးထားတာလို့ Gladwell က ဆိုပါတယ်။

ဒီစွမ်းရည်ကို သူက “thin-slicing” — အတွေ့အကြုံ အလွှာပါးပါးလေးကနေ ပုံစံကို ဖမ်းယူခြင်း — လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စုံတွဲတစ်တွဲ စကားပြောတာကို မိနစ်ပိုင်း ကြည့်ရုံနဲ့ အိမ်ထောင်ရေး အလားအလာကို ခန့်မှန်းတဲ့ သုတေသီ၊ စစ်ရေးလေ့ကျင့်ခန်းမှာ အချက်အလက်ပုံကြီးထက် အလိုလိုသိစိတ်ကို သုံးပြီး အနိုင်ရတဲ့ စစ်ဗိုလ်တို့က အားသာတဲ့ဘက်ပါ။ တစ်ဖက်မှာတော့ ချက်ချင်းအသိဟာ ရုပ်ရည်၊ အသားအရောင်လို အစွဲတွေကြောင့် ဆိုးဆိုးရွားရွား မှားနိုင်တာကို ခန့်ညားလို့ ရွေးခံရတဲ့ ခေါင်းဆောင်၊ ရဲတွေရဲ့ အမှားပစ်ခတ်မှု၊ ကန့်လန့်ကာနောက်က တီးခိုင်းမှ အမျိုးသမီးတွေ ပိုရွေးခံရတဲ့ သံစုံတီးဝိုင်း ဥပမာတွေနဲ့ ပြပါတယ်။

Gladwell ရဲ့ အားသာချက်က ဇာတ်လမ်းပြောကောင်းတာပါ — သုတေသနစာတမ်းကို စုံထောက်ဝတ္ထုလို ဖတ်ရအောင် ရေးနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါကပဲ အားနည်းချက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဝေဖန်သူတွေက သူဟာ ကိုယ့်အဆိုနဲ့ ကိုက်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေကို ရွေးယူတတ်တယ်၊ ချက်ချင်းအသိကို ဘယ်အချိန် ယုံရမလဲဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ စည်းမျဉ်း မပေးနိုင်ဘူးလို့ ထောက်ပြကြပါတယ်။ စာအုပ်ထဲက မသိစိတ်အစွဲ စမ်းသပ်မှုလို သုတေသနတချို့ဟာလည်း နောက်ပိုင်းမှာ ပြန်လည်စစ်ဆေးမှု အငြင်းပွားမှုတွေ ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ သိပ္ပံရဲ့ နောက်ဆုံးစကားအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ တွေးစရာ အစပျိုးအဖြစ် ဖတ်ပါ။

Thinking, Fast and Slow ကို ဖတ်ချင်ပေမယ့် ထူလွန်းလို့ တွန့်နေသူ၊ Outliers၊ Freakonomics၊ Talking to Strangers လို ဇာတ်လမ်းနဲ့ သိပ္ပံ ရောထားတဲ့ စာအုပ်တွေ ကြိုက်သူ၊ အင်တာဗျူးတာ၊ ဝန်ထမ်းရွေးတာလို လျင်မြန်တဲ့ အကဲဖြတ်မှုတွေ လုပ်ရတဲ့ မန်နေဂျာတွေအတွက် Blink က ဖတ်လို့ကောင်းပြီး ဆွေးနွေးစရာ ပေါတဲ့ စာအုပ်ပါ။ ဖတ်ပြီးရင် သင့်ရဲ့ ပထမအမြင်တွေကို ပိုလည်း လေးစားလာပြီး ပိုလည်း သံသယဝင်လာပါလိမ့်မယ်။