Nudge

ကျောင်းစားသောက်ဆိုင်မှာ အသီးအနှံကို မျက်စိအမြင့်မှာ တင်ပြီး အကြော်ကို နောက်ဘက် ရွှေ့လိုက်ရုံနဲ့ ကလေးတွေ ရွေးစားတာ ပြောင်းသွားနိုင်တယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုစီမလဲဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က ကြားနေတယ်လို့ ပြောလို့ မရတော့ပါဘူး။ Chicago တက္ကသိုလ်က ဘောဂဗေဒပညာရှင် Richard H. Thaler နဲ့ Harvard ဥပဒေပညာရှင် Cass R. Sunstein တို့ရဲ့ Nudge ဟာ ၂၀၀၈ မှာ ထွက်ခဲ့ပြီး အစိုးရတွေ၊ ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ မူဝါဒရေးဆွဲပုံကို ပြောင်းလဲစေခဲ့တဲ့ စာအုပ်ပါ။ Thaler ဟာ အပြုအမူဆိုင်ရာ ဘောဂဗေဒအတွက် ၂၀၁၇ မှာ နိုဘယ်ဆု ရခဲ့ပါတယ်။

ရိုးရာဘောဂဗေဒက လူကို အမြဲ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ တွက်ချက်ဆုံးဖြတ်တဲ့ သတ္တဝါလို့ ယူဆပါတယ် — စာရေးသူတွေက ဒီစံပြလူကို “Econ” လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တကယ့်လူ “Human” တွေကတော့ မေ့တတ်၊ ပျင်းတတ်၊ လက်ရှိအတိုင်း ဆက်ထားချင်တတ်၊ အခုပျော်ဖို့ အနာဂတ်ကို ပေးဆပ်တတ်၊ အများလုပ်တာ လိုက်လုပ်တတ်ကြပါတယ်။ ဒီအားနည်းချက်တွေက ကျပန်းမဟုတ်ဘဲ ခန့်မှန်းလို့ရတဲ့ ပုံစံတွေဖြစ်လို့ ရွေးချယ်စရာတွေကို တင်ပြတဲ့ပုံစံ — သူတို့အခေါ် “choice architecture” — ကို ဂရုတစိုက် ဒီဇိုင်းဆွဲရင် လူတွေကို ပိုကောင်းတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဆီ ကူညီပေးနိုင်တယ်ဆိုတာ စာအုပ်ရဲ့ အခြေခံပါ။

nudge ဆိုတာ ဘာကိုမှ မတားမြစ်၊ မက်လုံးကြီးကြီးလည်း မပေးဘဲ အပြုအမူကို ခန့်မှန်းနိုင်တဲ့ဘက် ရွေ့စေတဲ့ ဒီဇိုင်းအပြောင်းအလဲလေးပါ။ အထင်ရှားဆုံးက default ရဲ့ စွမ်းအား — ဝန်ထမ်းတွေကို ပင်စင်စုငွေအစီအစဉ်ထဲ အလိုအလျောက် ထည့်ထားပြီး မလိုချင်မှ ထွက်ခွင့်ပေးလိုက်ရင် ပါဝင်နှုန်းက သိသိသာသာ တက်သွားတာ၊ လစာတိုးတိုင်း စုနှုန်းကို တိုးဖို့ ကြိုတင်ကတိပြုထားတဲ့ Save More Tomorrow အစီအစဉ်တို့ပါ။ ရွေးချယ်ခွင့်ကို မထိဘဲ ကူညီတဲ့ ဒီအမြင်ကို သူတို့က “libertarian paternalism” လို့ ခေါ်ပြီး စုဆောင်းရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ရေးရာ နယ်ပယ်တွေမှာ ဘယ်လိုသုံးမလဲ ဆွေးနွေးထားပါတယ်။

စာအုပ်ထွက်ပြီးနောက် ဗြိတိန်နဲ့ တခြားနိုင်ငံ အများအပြားမှာ အစိုးရ nudge အဖွဲ့တွေ ပေါ်လာခဲ့တဲ့အထိ သြဇာကြီးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်း သုတေသနတွေကို ပေါင်းစုံသုံးသပ်တဲ့အခါ အောင်မြင်တဲ့ ရလဒ်တွေကိုသာ ထုတ်ဝေတတ်တဲ့ ဘက်လိုက်မှုကို ထည့်တွက်ရင် nudge တွေရဲ့ ပျမ်းမျှအကျိုးသက်ရောက်မှုက အစောပိုင်း ထင်ခဲ့သလောက် မကြီးဘူးလို့ ပညာရှင်တွေ ငြင်းခုံနေကြဆဲပါ။ လူတွေ မသိအောင် တွန်းတာဟာ ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်တာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ဘာက “ကောင်းတယ်” ဆိုတာ ဘယ်သူ ဆုံးဖြတ်မလဲဆိုတဲ့ ကျင့်ဝတ်မေးခွန်းတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အမေရိကန်မူဝါဒ ဥပမာတွေများတဲ့ အခန်းတချို့က ကျော်ဖတ်လို့ရပါတယ်။

Thinking, Fast and Slow၊ Predictably Irrational၊ Freakonomics လို စာအုပ်တွေ ကြိုက်သူ၊ app နဲ့ ဝန်ဆောင်မှု ဒီဇိုင်းဆွဲတဲ့ product designer၊ marketing သမား၊ မူဝါဒရေးရာနဲ့ NGO မှာ လုပ်ကိုင်သူ၊ ဘောဂဗေဒကျောင်းသားတွေအတွက် Nudge က အခြေခံစာအုပ်ပါ။ ဖတ်ပြီးတဲ့နောက် စူပါမားကတ် စင်တွေ၊ app ထဲက ကြိုတင်အမှန်ခြစ်ထားတဲ့ အကွက်လေးတွေက သင့်ကို ဘယ်ဘက်တွန်းနေသလဲဆိုတာ သတိထားမိလာပါလိမ့်မယ်။