The Art of Thinking Clearly

ဆိုင်တစ်ဆိုင်ရှေ့မှာ လူတန်းရှည်ကြီး တွေ့ရင် ကိုယ်ပါ ဝင်တန်းစီချင်လာတာ၊ ကြည့်လို့ မကောင်းတဲ့ ရုပ်ရှင်ကို လက်မှတ်ဖိုး ပေးထားလို့ အဆုံးထိ ထိုင်ကြည့်နေတာ — ဒါတွေဟာ ဉာဏ်ရည်မြင့်သူတွေလည်း ကျူးလွန်တတ်တဲ့ တွေးခေါ်မှု အမှားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆွစ်ဇာလန် စာရေးဆရာနဲ့ လုပ်ငန်းရှင် Rolf Dobelli ရဲ့ The Art of Thinking Clearly ဟာ ဂျာမန်ဘာသာနဲ့ မူလ ထုတ်ဝေပြီး ဥရောပမှာ အရောင်းရဆုံး ဖြစ်ခဲ့ကာ ဘာသာစကား များစွာနဲ့ ဘာသာပြန်ခံခဲ့ရပါတယ်။

Dobelli ဟာ လုပ်ငန်းစာအုပ် အကျဉ်းချုပ် ဝန်ဆောင်မှု getAbstract ကို ပူးတွဲ တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးလောကမှာ နှစ်ရှည်လများ ဆုံးဖြတ်ချက် မှားတာတွေကို မြင်တွေ့ခဲ့ရာက ဒီစာအုပ်ကို စုစည်းခဲ့တာပါ။ သူ့ရည်ရွယ်ချက်က ပိုကောင်းအောင် တွေးနည်းကို သင်ပေးတာထက် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မှားတတ်တဲ့ နေရာတွေကို ရှောင်တတ်လာအောင် လုပ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာအုပ်မှာ စာမျက်နှာ နှစ်မျက်နှာ သုံးမျက်နှာစီ ရှိတဲ့ အခန်းတို ၉၉ ခု ပါဝင်ပြီး အခန်းတစ်ခုစီက ဘက်လိုက်မှု (bias) တစ်ခုစီကို မိတ်ဆက်ပါတယ်။

ဥပမာ အောင်မြင်သူတွေကိုပဲ မြင်ရပြီး ကျရှုံးသူ ထောင်ပေါင်းများစွာကို မမြင်ရလို့ အောင်မြင်မှုကို လွယ်တယ်လို့ ထင်တတ်တဲ့ survivorship bias၊ ရင်းနှီးပြီးသား ငွေနဲ့ အချိန်ကို နှမြောလို့ မှားမှန်းသိရက် ဆက်လုပ်နေတဲ့ sunk cost fallacy၊ ကိုယ့်ယုံကြည်ချက်နဲ့ ကိုက်တဲ့ သတင်းကိုပဲ ရွေးယူတတ်တဲ့ confirmation bias၊ လူများစု လုပ်တာကို မှန်တယ်လို့ ထင်တတ်တဲ့ social proof၊ ပထမဆုံး ကြားရတဲ့ ဈေးနှုန်းက နောက်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွှမ်းမိုးတဲ့ anchoring စတာတွေကို နေ့စဉ်ဘဝ ဥပမာတွေနဲ့ ရှင်းပြထားပါတယ်။

အခန်းတိုလေးတွေ ဖြစ်လို့ ကားပေါ်မှာ၊ အိပ်ရာဝင်ခါနီးမှာ တစ်ခန်းချင်း ဖတ်လို့ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် စာအုပ်ထဲက အတွေးအများစုဟာ Daniel Kahneman၊ Nassim Nicholas Taleb၊ Robert Cialdini စတဲ့ ပညာရှင်တွေရဲ့ သုတေသနနဲ့ စာအုပ်တွေကို အကျဉ်းချုပ်ထားတာ ဖြစ်လို့ မူရင်းအတွေး နည်းတယ်လို့ ဝေဖန်သူ ရှိပါတယ်။ ကိုးကားထားတဲ့ စိတ်ပညာ စမ်းသပ်ချက်တချို့ဟာ နောက်ပိုင်း ထပ်စမ်းတဲ့အခါ ရလဒ် မတူတော့တဲ့ replication ပြဿနာ ရှိတာကိုလည်း သတိပြုသင့်ပါတယ်။

Thinking, Fast and Slow လို ထူတဲ့ စာအုပ်ကို မစတင်ခင် မိတ်ဆက် စာအုပ်တစ်အုပ် ရှာနေသူ၊ The Psychology of Money၊ Predictably Irrational လို ဆုံးဖြတ်ချက် စိတ်ပညာ စာအုပ်တွေ ကြိုက်သူ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ၊ မန်နေဂျာ၊ ကျောင်းသားတွေအတွက် ဒီစာအုပ်ဟာ လက်တွေ့ အသုံးဝင်တဲ့ သတိပေး လက်စွဲပါ။ ဖတ်ပြီးနောက် သင့်ကိုယ်သင် “ငါ အခု ဘယ် bias ထဲ ကျနေလဲ” လို့ ပြုံးပြုံးလေး မေးမိလာပါလိမ့်မယ်။