The Illusion of Choice

ဗြိတိသျှ ကြော်ငြာလောကက အပြုအမူ သိပ္ပံပညာရှင် Richard Shotton ရဲ့ The Illusion of Choice ဟာ ၂၀၂၃ မှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ခေါင်းစဉ်ခွဲအတိုင်း ကျွန်ုပ်တို့ ဝယ်ယူမှုကို လွှမ်းမိုးနေတဲ့ စိတ်ပညာဆိုင်ရာ bias ၁၆ ခုခွဲကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အရင်စာအုပ် The Choice Factory ဟာ marketing လုပ်သူတွေကြား နာမည်ကြီးခဲ့ပြီး ဒီစာအုပ်ကလည်း Yangon Book Shop မှာ အရောင်းရဆုံး စီးပွားရေး စာအုပ်တွေထဲ ပါပါတယ်။

စာအုပ်ရဲ့ အဓိက အယူအဆက ရိုးရှင်းပါတယ် — ဘယ်ရှမ်ပူ ဝယ်မလဲ၊ ဘယ်ကော်ဖီဆိုင် ဝင်မလဲဆိုတာ ကျွန်ုပ်တို့ ကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်ပြီး ဆုံးဖြတ်တယ်လို့ ထင်ပေမယ့် တကယ်တော့ ကိုယ်မသိလိုက်တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတိုကောက်လမ်းတွေက လမ်းကြောင်းပေးနေတာပါ။ Shotton က ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ သုတေသနတွေကို ကြော်ငြာ ဥပမာတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး အခန်းတစ်ခန်းမှာ bias တစ်ခု၊ အဲဒီ နောက်ကွယ်က သုတေသနနဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ဘယ်လို အသုံးချနိုင်လဲဆိုတာ ရှင်းပြပါတယ်။

ဥပမာ peak-end rule အရ လူတွေဟာ အတွေ့အကြုံ တစ်ခုလုံးကို မှတ်မိတာ မဟုတ်ဘဲ အမြင့်ဆုံး အခိုက်အတန့်နဲ့ အဆုံးသတ်ကိုပဲ အဓိက မှတ်မိတတ်လို့ ဆိုင်တစ်ဆိုင်ဟာ ဖောက်သည် ထွက်ခါနီး အချိန်ကို အထူး ဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ တိကျမှုရဲ့ စွမ်းအားအရ “၉၇ ရာခိုင်နှုန်း” လို တိကျတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက အဝိုင်းကိန်းထက် ပိုယုံကြည်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ဟာသပါတဲ့ ကြော်ငြာတွေက လူတွေရဲ့ အာရုံနဲ့ မှတ်ဉာဏ်ကို ပိုဖမ်းယူနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်လည်း ပါပါတယ်။

အခန်းတိုလေးတွေ၊ လက်တွေ့ ဥပမာတွေနဲ့ ရေးထားလို့ တစ်ရက်နှစ်ရက်အတွင်း ဖတ်ပြီးနိုင်ပြီး Shotton ကိုယ်တိုင် စမ်းသပ်မှုအသေးလေးတွေ လုပ်ကြည့်ထားတာက စိတ်ဝင်စားစရာပါ။ ဒါပေမယ့် အပြုအမူ စိတ်ပညာနယ်ပယ်မှာ နာမည်ကြီး သုတေသန အချို့ကို ထပ်စမ်းတဲ့အခါ ရလဒ်တူ မထွက်တဲ့ “replication crisis” ပြဿနာ ရှိတာကို သတိထားပြီး ဖတ်စေချင်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းတွေကို ဖောက်သည်ကို လှည့်စားဖို့ မသုံးဘဲ ရိုးသားစွာ အသုံးချဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

Thinking, Fast and Slow၊ Influence၊ The Art of Thinking Clearly လို စိတ်ပညာနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်း စာအုပ်တွေ ကြိုက်တဲ့ သင်၊ Facebook မှာ ပစ္စည်းရောင်းနေတဲ့ လုပ်ငန်းရှင်ငယ်၊ marketing ဝန်ထမ်း ဖြစ်တဲ့ သင့်အတွက် ဒီစာအုပ်ဟာ မနက်ဖြန်ကတည်းက စမ်းသုံးကြည့်လို့ ရမယ့် အကြံဉာဏ်တွေ ပေးပါလိမ့်မယ်။ ဝယ်သူအဖြစ်ကလည်း ကိုယ့်ကို ဘယ်လို ဆွဲဆောင်နေလဲ ပိုသိလာပါမယ်။