The Republic

ခရစ်တော် မပေါ်မီ ၃၇၅ ခုနှစ်ခန့်က ရေးသားခဲ့တဲ့ ဂရိ ဒဿနပညာရှင် Plato ရဲ့ The Republic ဟာ အနောက်တိုင်း ဒဿနနဲ့ နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်ရဲ့ အုတ်မြစ်လို့ ခေါ်ရမယ့် ကျမ်းပါ။ နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် ကြာတဲ့အထိ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက တက္ကသိုလ်တွေမှာ သင်ကြားနေဆဲ ဖြစ်ပြီး “ဂူရဲ့ ဥပမာ” (Allegory of the Cave) လို သူ့ထဲက ပုံဥပမာတွေဟာ ယနေ့ ရုပ်ရှင်၊ စာပေတွေအထိ လွှမ်းမိုးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

စာအုပ်ကို Plato ရဲ့ ဆရာ Socrates နဲ့ အေသင်မြို့သား အများအပြားကြား အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးခန်း (dialogue) ပုံစံနဲ့ ရေးထားပြီး အပိုင်း (Book) ဆယ်ပိုင်း ပါဝင်ပါတယ်။ အစမှာ “တရားမျှတမှု (justice) ဆိုတာ ဘာလဲ” ဆိုတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ မေးခွန်းကနေ စတင်ပါတယ်။ Thrasymachus က တရားမျှတမှုဆိုတာ အားကြီးသူရဲ့ အကျိုးစီးပွားပဲလို့ စိန်ခေါ်ပြီး Glaucon က လူမမြင်အောင် ပျောက်နိုင်တဲ့ Gyges ရဲ့ လက်စွပ် ရှိရင် လူတွေ တရားမျှတနေကြဦးမလားလို့ မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။

ဒီမေးခွန်းကို ဖြေဖို့ Socrates က စံပြ နိုင်ငံတစ်ခုကို စိတ်ကူးထဲမှာ တည်ဆောက်ကြည့်ပါတယ်။ အဲဒီ နိုင်ငံမှာ အုပ်ချုပ်သူ၊ ကာကွယ်သူနဲ့ ထုတ်လုပ်သူ ဆိုတဲ့ လူတန်းစား သုံးရပ် ရှိပြီး လူ့စိတ်ထဲက ဆင်ခြင်တုံတရား၊ စိတ်ဓာတ်၊ အလိုဆန္ဒ ဆိုတဲ့ အစိတ်အပိုင်း သုံးခုနဲ့ တူညီတယ်လို့ နှိုင်းယှဉ်ပါတယ်။ ဒဿနပညာရှင် ဘုရင် (philosopher-king) အုပ်ချုပ်ခြင်း၊ ပညာရေး၊ Forms သီအိုရီ၊ ဂူထဲမှာ အရိပ်တွေကိုပဲ အမှန်လို့ ထင်နေကြတဲ့ လူတွေရဲ့ ပုံဥပမာ၊ အစိုးရ ပုံစံတွေ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားပုံနဲ့ ဝိညာဉ်ရဲ့ ကံကြမ္မာအကြောင်း ဒဏ္ဍာရီတစ်ပုဒ်နဲ့ အဆုံးသတ်ပါတယ်။

ဆွေးနွေးခန်း ပုံစံဖြစ်လို့ ထင်ထားသလောက် မခက်ဘဲ စကားစစ်ထိုးပွဲကို နားထောင်နေရသလို ဖတ်ရပေမယ့် ဘာသာပြန် ကောင်းကောင်း၊ နိဒါန်း ပါတဲ့ edition နဲ့ ဖြည်းဖြည်း ဖတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ရိုးသားစွာ ပြောရရင် စာပေကို ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း၊ “မြင့်မြတ်တဲ့ လိမ်လည်မှု” (noble lie)၊ ပညာရှင် အနည်းစု အုပ်ချုပ်ရေး စတဲ့ အတွေးတွေဟာ ယနေ့အထိ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်ပြီး Karl Popper လို ဒဿနပညာရှင်တွေက အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ အမြင်လို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့ကြပါတယ်။ လက်ခံဖို့ထက် မေးခွန်းထုတ်ဖို့ ဖတ်ရမယ့် စာအုပ်ပါ။

Sophie’s World နဲ့ ဒဿနကို စတင်ခဲ့သူ၊ The Prince၊ Beyond Good and Evil၊ Meditations လို ဂန္ထဝင် အတွေးအခေါ် စာအုပ်တွေ စုဆောင်းသူ၊ ဒဿန၊ နိုင်ငံရေး သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ ကျောင်းသားတွေအတွက် ဒီစာအုပ်ဟာ မဖြစ်မနေ ဖတ်ရမယ့် မူရင်းကျမ်းပါ။ တစ်ခါတည်း အကုန်ဖတ်ဖို့ မလိုပါဘူး — Book တစ်ခုချင်း ဖတ်ရင်း Socrates နဲ့ အတူ စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ သင်ကိုယ်တိုင်လည်း ဂူထဲက ထွက်လာသလို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။