Thinking, Fast and Slow

စိတ်ပညာရှင် တစ်ယောက်ဖြစ်ပေမယ့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် စီးပွားရေးပညာ နိုဘယ်ဆုကို ရခဲ့တဲ့ Daniel Kahneman ရဲ့ Thinking, Fast and Slow (၂၀၁၁) ဟာ လူတွေ ဘယ်လို စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ကြသလဲဆိုတဲ့ ဆယ်စုနှစ်များစွာ သုတေသနကို စာဖတ်သူ သာမန်လူတွေအတွက် စုစည်းထားတဲ့ စာအုပ်ပါ။ အုပ်ရေ နှစ်သန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ပြီး ဒီရာစုရဲ့ အလွှမ်းမိုးဆုံး စိတ်ပညာ စာအုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပါတယ်။ Kahneman ဟာ ၂၀၂၄ မှာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။

စာအုပ်ရဲ့ အခြေခံ ပုံစံက ကျွန်တော်တို့ စိတ်ထဲမှာ စနစ်နှစ်ခု ရှိတယ်ဆိုတာပါ။ System 1 ဟာ မြန်ဆန်၊ အလိုအလျောက်၊ ခံစားချက်နဲ့ အလုပ်လုပ်ပါတယ် — မျက်နှာတစ်ခုကို ကြည့်ပြီး စိတ်ဆိုးနေတာ ချက်ချင်း သိတာ၊ ၂ + ၂ ကို ဖြေတာ၊ လမ်းလျှောက်ရင်း ကားမောင်းတာပါ။ System 2 ကတော့ နှေးကွေး၊ အားစိုက်ရ၊ ယုတ္တိကျပါတယ် — ၁၇ × ၂၄ ကို တွက်တာ၊ ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပုံစံတစ်ခု ဖြည့်တာပါ။ ပြဿနာက System 2 ဟာ ပျင်းတတ်ပြီး System 1 ရဲ့ အဖြေတွေကို စစ်ဆေးဖို့ မကြာခဏ ပျက်ကွက်တာကြောင့် ကျွန်တော်တို့ စနစ်တကျ အမှားလုပ်မိကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအမှားတွေကို Kahneman နဲ့ သူ့ရဲ့ ရေရှည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် Amos Tversky တို့ ရှာဖွေခဲ့ပါတယ် — ပထမဆုံး ကြားရတဲ့ ကိန်းဂဏန်းက နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆွဲသွားတဲ့ anchoring၊ မှတ်ဉာဏ်ထဲ လွယ်လွယ် ပေါ်လာတာကို ပိုဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ထင်တဲ့ availability၊ ငွေတစ်သိန်း ရတာရဲ့ ပျော်ရွှင်မှုထက် တစ်သိန်း ဆုံးရတာရဲ့ နာကျင်မှုက ပိုကြီးတဲ့ loss aversion၊ ကိုယ်မြင်တာ အားလုံးလို့ ထင်တဲ့ “WYSIATI” စသဖြင့်ပါ။ နိုဘယ်ဆု ရစေခဲ့တဲ့ Prospect Theory၊ အဖြစ်အပျက်ကို ခံစားနေတဲ့ “ကိုယ်” နဲ့ ပြန်မှတ်မိတဲ့ “ကိုယ်” ကြားက ကွာခြားမှုကိုလည်း ရှင်းပြထားပါတယ်။

စာအုပ်ဟာ ဖတ်သူကိုယ်တိုင် ဖြေကြည့်ရမယ့် မေးခွန်းလေးတွေနဲ့ ပြည့်နေလို့ ကိုယ့်ဦးနှောက် ဘယ်လောက် လွယ်လွယ် လှည့်စားခံရလဲဆိုတာ ကိုယ်တိုင် တွေ့ရတာ စိတ်ဝင်စားစရာပါ။ စာမျက်နှာ လေးရာကျော် ရှည်ပြီး တချို့ အခန်းတွေ နက်ရှိုင်းလို့ ဖြည်းဖြည်း ဖတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ priming အကြောင်း အခန်းက သုတေသန တချို့ဟာ နောက်ပိုင်း ပြန်လုပ်ကြည့်တဲ့အခါ အတည်မပြုနိုင်ခဲ့တာကို Kahneman ကိုယ်တိုင် ဝန်ခံခဲ့တာလည်း သိထားသင့်ပါတယ်။

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ဆေးပညာ၊ ဥပဒေလို ဆုံးဖြတ်ချက် ကြီးကြီး ချရတဲ့ နယ်ပယ်က လူတွေ၊ Influence၊ Sapiens လို လူ့စိတ်ကို နားလည်စေတဲ့ စာအုပ်တွေ ကြိုက်သူ၊ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ပိုကောင်းအောင် လုပ်ချင်သူတိုင်းအတွက် ဒီစာအုပ်ဟာ မဖြစ်မနေ ဖတ်ရမယ့် ဂန္ထဝင်ပါ။