The Selfish Gene

ဗြိတိသျှ ဇီဝဗေဒ ပညာရှင် Richard Dawkins ရဲ့ The Selfish Gene ဟာ ၁၉၇၆ မှာ Oxford University Press က ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ် လေးခုကျော် ကြာတဲ့အထိ လူကြိုက်အများဆုံး သိပ္ပံစာအုပ်တွေထဲ ပါဝင်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ နေ့စဉ် သုံးနေကြတဲ့ “meme” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုတောင် ဒီစာအုပ်ထဲမှာ Dawkins က စတင် တီထွင်ခဲ့တာပါ။ သင့်လက်ထဲက edition ကတော့ စာအုပ် ထုတ်ဝေခြင်း နှစ်လေးဆယ် ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ထုတ်ဝေမှု ဖြစ်ပါတယ်။

Darwin ရဲ့ သဘာဝ ရွေးချယ်မှု သီအိုရီကို ကျွန်ုပ်တို့ အများစုက “မျိုးစိတ်ရဲ့ အကျိုးအတွက်” ဒါမှမဟုတ် “သက်ရှိ တစ်ကောင်ချင်းရဲ့ အကျိုးအတွက်” လို့ နားလည်ထားကြပါတယ်။ Dawkins ကတော့ W. D. Hamilton၊ George C. Williams စတဲ့ ပညာရှင်တွေရဲ့ သုတေသနကို အခြေခံပြီး ရှုထောင့်ကို ပြောင်းကြည့်ဖို့ တောင်းဆိုပါတယ် — ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကို မျိုးဗီဇ (gene) ရဲ့ မျက်လုံးကနေ ကြည့်ရင် သက်ရှိတွေဟာ မျိုးဗီဇတွေ မျိုးဆက်တစ်ခုကနေ တစ်ခု ဆက်လက် ရှင်သန်ဖို့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ “survival machines” တွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာပါ။

ဒီအမြင်ကနေ သဘာဝလောကရဲ့ ပဟေဠိ များစွာကို ရှင်းပြပါတယ်။ မိဘက သားသမီးကို ဘာကြောင့် စွန့်လွှတ်ပြီး ကာကွယ်လဲ၊ ပျားတွေ၊ ပုရွက်ဆိတ်တွေ ဘာကြောင့် ကိုယ်တိုင် မျိုးမပွားဘဲ အုံတစ်ခုလုံးအတွက် အလုပ်လုပ်ကြလဲဆိုတာကို ဆွေမျိုး ရွေးချယ်မှု (kin selection) နဲ့ ရှင်းပြပြီး အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကူညီခြင်း (reciprocal altruism)၊ ဂိမ်းသီအိုရီက “evolutionarily stable strategy” စတဲ့ အယူအဆတွေကိုလည်း ဥပမာ ပေါများစွာနဲ့ တင်ပြပါတယ်။ နောက်ပိုင်း edition တွေမှာ ကြင်နာတဲ့ ဗျူဟာတွေ ရေရှည်မှာ အနိုင်ရနိုင်ပုံကို ပြတဲ့ အခန်းသစ်တွေလည်း ထပ်တိုးထားပါတယ်။

Dawkins ရဲ့ ရေးဟန်က ကြည်လင်ပြီး ဥပမာ ကောင်းတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ သိပ္ပံကို လူတိုင်း နားလည်အောင် ရှင်းပြနိုင်ပါတယ်။ သတိပြုရမှာက “selfish” ဆိုတာ ဥပမာ စကားလုံးသာ ဖြစ်ပြီး လူတွေ အတ္တကြီးသင့်တယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး — Dawkins ကိုယ်တိုင် ကျွန်ုပ်တို့ဟာ မျိုးဗီဇတွေကို ပုန်ကန်ပြီး ကြင်နာမှုကို သင်ယူနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မျိုးဗီဇ ဗဟိုပြု အမြင်ဟာ ဇီဝဗေဒ ပညာရှင်တွေကြားမှာ ယနေ့အထိ ငြင်းခုံဆဲ ဖြစ်ပြီး စာရေးသူရဲ့ နောက်ပိုင်း ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ အမြင်တွေကတော့ ဒီစာအုပ်နဲ့ သီးခြားပါ။

Sapiens၊ Cosmos၊ The Body လို သိပ္ပံနဲ့ လူသားအကြောင်း စာအုပ်တွေ ကြိုက်သူ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ဆေးပညာ ကျောင်းသား၊ “ငါတို့ ဘာကြောင့် ဒီလို ပြုမူကြတာလဲ” လို့ စပ်စုတတ်သူတွေအတွက် ဒီစာအုပ်ဟာ အတွေးအမြင်ကို အမြစ်ကနေ ပြောင်းပေးမယ့် ဂန္ထဝင်ပါ။ စာမျက်နှာတိုင်း အမြန် ဖတ်ဖို့ထက် တစ်ခန်းချင်း စဉ်းစားရင်း ဖတ်ပါ — သဘာဝလောကကို သင် ကြည့်တဲ့ ပုံစံ ပြောင်းသွားပါလိမ့်မယ်။