“ဒီနေ့ အမေ ဆုံးတယ်။ ဒါမှမဟုတ် မနေ့က ဖြစ်မလား၊ ငါ မသိဘူး” — ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းမှာ အအေးစက်ဆုံး၊ အထင်ရှားဆုံး ဖွင့်ချီစာကြောင်းတွေထဲက တစ်ကြောင်းနဲ့ စတင်တဲ့ Albert Camus ရဲ့ The Stranger ဟာ ၁၉၄၂ မှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၂၀ ရာစုရဲ့ အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုတွေထဲ ပါဝင်ပါတယ်။ Camus ဟာ ၁၉၅၇ မှာ Nobel စာပေဆုကို ရခဲ့ပြီး ဒီဝတ္ထုက သူ့ရဲ့ “absurd” ဒဿနကို…
White Nights ကို ဖတ်ပြီး Dostoevsky ရဲ့ စာပေကို စိတ်ဝင်စားသွားသူတွေအတွက် နောက်တစ်ဆင့် တက်လှမ်းရမယ့် စာအုပ်ကတော့ Crime and Punishment ပါ။ ၁၈၆၆ မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ ဒီဝတ္ထုကြီးဟာ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုတွေစာရင်းမှာ အမြဲ ထိပ်ဆုံးက ရှိနေပြီး စိတ်ပညာဆန်တဲ့ ဝတ္ထု (psychological novel) အမျိုးအစားရဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ခက်ခဲမယ်လို့ ထင်ရပေမယ့် တကယ်တော့ ရာဇဝတ်မှု thriller တစ်ပုဒ်လို ရင်ခုန်ပြီး ဖတ်ရပါတယ်။
“Gregor Samsa ဟာ တစ်မနက် စိတ်မအေးရတဲ့ အိပ်မက်တွေကနေ နိုးလာတဲ့အခါ ကိုယ့်အိပ်ရာပေါ်မှာ ဧရာမ ပိုးကောင်ကြီးတစ်ကောင် ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်” — ကမ္ဘာ့စာပေမှာ အကျော်ကြားဆုံး ဖွင့်ချီစာကြောင်းတွေထဲက တစ်ကြောင်းပါ။ Franz Kafka ရဲ့ The Metamorphosis ဟာ ၁၉၁၅ မှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး တစ်ရာစုကျော် ကြာတဲ့အထိ စာပေပညာရှင်တွေ ငြင်းခုံ ဆွေးနွေးနေဆဲ၊ “Kafkaesque” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုပါ မွေးဖွားစေခဲ့တဲ့ လက်ရာပါ။
အမေရိကန် စာပေသမိုင်းမှာ ကျောင်းတွေ၊ စာကြည့်တိုက်တွေ၊ မိသားစုတွေကြားမှာ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ လက်ဆင့်ကမ်း ဖတ်ရှုခံခဲ့ရတဲ့ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ် ရှိပါတယ် — Harper Lee ရဲ့ To Kill a Mockingbird ပါ။ ၁၉၆၀ မှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်မှာ Pulitzer ဆု ရခဲ့ကာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ အုပ်ရေ သန်းပေါင်း လေးဆယ်ကျော် ရောင်းချခဲ့ရတဲ့ ဒီလက်ရာဟာ တရားမျှတမှု၊ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုနဲ့ သတ္တိအကြောင်း ယနေ့အထိ အရေးပါဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Manor ခြံက တိရစ္ဆာန်တွေဟာ လူသားပိုင်ရှင်ကို မောင်းထုတ်ပြီး ကိုယ့်ခြံကိုယ် အုပ်ချုပ်ကြပါတယ်။ စည်းမျဉ်းက ရိုးရှင်းပါတယ် — သတ္တဝါအားလုံး တန်းတူညီမျှ။ ဒါပေမယ့် တော်လှန်ရေး အောင်မြင်ပြီး မကြာခင်မှာပဲ ဝက်တွေက ခေါင်းဆောင်နေရာ ယူလာပြီး၊ စည်းမျဉ်းတွေက တစ်ကြောင်းချင်း ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးကျန်တဲ့ စည်းမျဉ်းကတော့ စာပေသမိုင်းရဲ့ အကျော်ကြားဆုံး ဝါကျတွေထဲမှာ ပါသွားပါပြီ။
၁၈၁၆ ခုနှစ်၊ မိုးသည်းတဲ့ နွေရာသီတစ်ခုမှာ ဆွစ်ဇာလန်က ဗီလာတစ်လုံးထဲ စုမိနေတဲ့ စာရေးဆရာတစ်စုဟာ တစ်ယောက်တစ်ပုဒ် တစ္ဆေဇာတ်လမ်း ရေးပြကြမယ်လို့ စိန်ခေါ်ကြပါတယ်။ အဲဒီညက အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ယောက် စရေးခဲ့တဲ့ ဇာတ်လမ်းဟာ နှစ်နှစ်အကြာမှာ Frankenstein ဆိုတဲ့ စာအုပ်ဖြစ်လာပြီး၊ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး science fiction ဝတ္ထုအဖြစ် သမိုင်းဝင်သွားပါတယ်။
Troy စစ်ပွဲပြီးလို့ ဆယ်နှစ်၊ Odysseus ဟာ အိမ်ပြန်လမ်းမှာ နောက်ထပ် ဆယ်နှစ် ပျောက်ဆုံးနေပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာ သူ့ဇနီး Penelope ဟာ ခင်ပွန်းသေပြီလို့ ယူဆပြီး လက်ထပ်ခွင့်တောင်းနေသူတွေကို နည်းပညာအမျိုးမျိုးနဲ့ ရွှေ့ဆိုင်းထားရပါတယ်။ ဒါဟာ လူသားမျိုးနွယ်ရဲ့ အအိုဆုံး ဇာတ်လမ်းတွေထဲက တစ်ပုဒ် — အိမ်ပြန်ချင်စိတ်အကြောင်းပါ။
St Petersburg ရဲ့ နွေရာသီညတွေမှာ ကောင်းကင်ဟာ အမှောင်မကျဘဲ မီးခိုးဖျော့ရောင်နဲ့ လင်းနေတတ်ပါတယ် — အဲဒါကို white nights လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အဲဒီညမျိုးတစ်ညမှာ အထီးကျန်တတ်တဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ဟာ မြစ်ကမ်းနားမှာ ငိုနေတဲ့ Nastenka ကို တွေ့ပြီး ည လေးညကြာ စကားပြောဖြစ်ကြပါတယ်။ သူက သူမကို ချစ်မိသွားပေမယ့် သူမမှာတော့ ပြန်လာမယ်လို့ ကတိပေးထားသူတစ်ယောက် စောင့်နေဆဲပါ။